Po co potrzebny jest nam sen?

Często spotykamy się z poglądem, że czas przeznaczony na sen jest zwykłą stratą czasu. Skracanie czasu snu wydaje się coraz częstszym zwyczajem wielu osób. Niestety, jego niewystarczającą ilość może prowadzić do wielu problemów zdrowotnych. Pamięć, koncentracja, stabilność emocjonalna i wiele innych aspektów naszego funkcjonowania i zdrowia zależy od odpowiedniej ilości i jakości snu. W powszechnej świadomości problem „niewyspania” i jego daleko idących konsekwencji nie jest tematem szeroko omawianym.

Badania australijskich uczonych dowiodły, że spadek koncentracji uwagi osób, które pozostawały bez snu 19 godzin jest tak duży, jak upośledzenie kognitywne osób, mających we krwi maksymalną ilość alkoholu umożliwiającą prowadzenie samochodu - 0,8 promila. Jeżeli ktoś po całym dniu pracy, zakładając, że wstał o godzinie 7 rano, spotka się wieczorem z przyjaciółmi i będzie wracał samochodem do domu o godzinie drugiej nad ranem - również będzie miał upośledzoną pomimo tego, że nie spożywał alkoholu.

Statystyki wypadków samochodowych wskazują, że mniejsza ilość godzin snu jest związana ze wzrostem współczynnika umieralności w sposób wykładniczy, a nie liniowy. Osoba, która siada za kierownicę po 4 godzinach snu ponosi 11,5-krotne większe ryzyko wzięcia udziału w wypadku samochodowym.

O ile świadomość wpływu alkoholu na jazdę samochodem jest powszechnie dość dobrze znana, a kierowcy dopuszczający się tego typu zachowań ponoszą odpowiedzialność karną, o tyle świadomość katastrofalnych skutków niewyspania na uważność i koncentrację nadal nie jest tematem szerszej debaty publicznej i pozostaje wiedzą do pewnego stopnia ukrytą.

Wystarczająca ilość snu jest wyzwaniem dla wielu osób pracujących w systemie pracy zmianowej, przez konieczność zmiany rytmu dobowego – czasu czuwania i snu. Światowa Organizacja Zdrowia zaklasyfikowała pracę na nocnej zmianie jako „prawdopodobny czynnik kancerogenny”.

8 godzinny sen powinien zapewnić nam wystarczający poziom regeneracji organizmu. Kluczową funkcją fazy snu NREM (non-rapid eye movement) jest odsiewanie i usuwanie zbędnych połączeń neuronalnych, natomiast faza REM (rapid eye movement), która jest wypełniona marzeniami sennymi przyczynia się do wzmacniania powiązań, tworzenia połączeń między odległymi zasobami informacji, wzrostu kreatywności oraz pomaga w rozwiązywaniu problemów.

Każdy etap rozwojowy człowieka ma pod tym względem swoje wymagania, co sprawia że długość poszczególnych faz snu różni się między sobą w ciągu całego naszego życia. Sześciomiesięczne dziecko w ciągu 14 godzin snu spędza połowę czasu w fazie snu NREM, jak i REM. U pięciolatka, czas snu zmniejsza się do 11 godzin na dobę, a proporcje snu NREM do REM przyjmują postać 70 do 30. Pod koniec wieku nastoletniego, jak i przez wczesny i środkowy okres dorosłości proporcje między NREM i REM zostają ustalone w postaci wartości 80 do 20.

Faza snu REM jest szczególnie ważna pod względem poradzenia sobie z wydarzeniami obarczonymi dużym stresem i emocjami. Marzenia senne, które jej towarzyszą są swojego rodzaju formą nocnej terapii – pozwalają uwolnić się od trudnych wspomnień. Dzieje się tak ze względu na przemianę chemiczną następującą w mózgu. Noradrenalina, będąca kluczowym związkiem chemicznym powiązanym ze stresem, w czasie fazy snu REM znika z mózgu, gdy pobudzone zostają struktury mózgowe, takie jak ciało migdałowate i hipokamp. Reaktywacja pamięci emocjonalnej w takich okolicznościach pozwala oddzielić ciężar emocjonalny od śladów pamięciowych wydarzeń.

W swoim bestsellerze „Dlaczego śpimy” Matthew Walker omawia zagadnienia związane ze snem, pracą mózgu w sposób ciekawy i przystępny. Przytaczane badania naukowe pozwalają uświadomić sobie jego znaczenie dla naszego funkcjonowania. Po tej lekturze nie będziemy mieć wątpliwości, że sen jest nam po prostu niezbędny do życia w pełnym zdrowiu. Matthew Walker jest wybitnym specjalistą w zakresie badania snu, profesorem neuronauki i psychologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley.

---

Źródło: - Walker Matthew (2019) "Dlaczego śpimy. Odkrywanie potęgi snu i marzeń sennych". Warszawa: Wydawnictwo Marginesy