Pisanie piosenek jako terapia

Zdaje się, że od zawsze sztuka, a szczególnie muzyka przekazywała emocje i to, co niewypowiedziane słowami. Szczególną pozycję zajmuje w tym względzie piosenka. Proste słowa wyrażające cierpienie, nadzieję czy radość stają się wraz z muzyką szczególnym komunikatem.

Pisanie piosenek (songwriting) w kontekście terapii jest stosunkowo nowym zjawiskiem. Piosenka jako narzędzie do opowiedzenia swojej historii, wyrażenia własnych emocji zdaje się być bardzo pomocną metodą muzycznej terapii. Felicity Baker, muzykoterapeutka, wykorzystująca tę metodę w pracy prezentuje trzy modele pisania piosenek opartych na klasyfikacji Bruscii: model zorientowany na wynik (outcome-oriented), model zorientowany na doświadczenie (experience-oriented), model zorientowany na kontekst (context-oriented).

Model zorientowany na wyniki opiera się na podstawach terapii poznawczo-behawioralnej, neuronauce oraz teorii uczenia się. Rola terapeuty polega na byciu ekspertem, który planuje doświadczenie songwritingu, by ułatwić emocjonalną ekspresję oraz poznawcze przeformułowanie. Często jest pomyślany jako proces „edukowania” twórcy, np. jak ma sobie radzić z symptomami w chorobie psychicznej. Niezwykle przydatną formą w tym modelu jest trzywersowy blues, w którym na początku następuje ekspresja emocji, następnie identyfikacja zachowań, które pogarszają sytuację oraz pozytywnych zachowań, pomocnych w radzeniu sobie z problemami.

W modelu zorientowanym na doświadczenie styl pisania piosenki jest zróżnicowany w zależności od orientacji teoretycznej. Podejście psychodynamiczne bazuje na wolnych skojarzeniach. Rola muzyki jest ważna, gdyż osłabia kontrolę, wewnętrznego cenzora pozwalając ujawnić się treściom nieświadomym, jak może również uwidaczniać konfliktowi, kiedy słowa i muzyka budują przeciwstawne emocje. Ze względu na proces dopracowywanie piosenki – sam twórca zaznajamia się z nią coraz bardziej i powoduje, że może się stać ona narzędziem, które pomaga radzić sobie z lękiem nie tylko w programie. Po wykonaniu utworu poza kontekstem terapeutycznym zaczyna on według Baker funkcjonować jako „głos towarzyszący leczeniu z dnia na dzień nie raz czy dwa razy w tygodniu przez 30 minut”.

W humanistycznym podejściu w tworzonych piosenkach ujawniane są uczucia doświadczane „tu i teraz” mające na celu autoaktualizację, ekspresję prawdziwego ja. Istotnym elementem jest świadomość, że w piosence zawarta jest synteza pewnego terapeutycznego procesu, który był ważny, lecz może nie być już aktualny w późniejszym czasie. Kiedy piosenka spotka się z publicznym uznaniem może stać się źródłem dumy, a co za tym idzie ważności.

Model zorientowany na kontekst można zidentyfikować w podejściu muzykoterapii społecznościowej (Community Music Therapy), muzykoterapii feministycznej (Feminist Music Therapy), muzykoterapii opartej na zasobach (Resource-Oriented Music Therapy). W przypadku muzykoterapii feministycznej tworzone piosenki pozwalają na upodmiotowienie, nazwanie doświadczeń uciszania, wykorzystywania, czy dyskryminowania. Rola terapeuty polega na ułatwianiu tworzenia tekstu i muzyki, a następnie zastąpieniu zinternalizowanych, szkodliwych przekazów. Podzielenie się swoim doświadczeniem i prezentacja swojej twórczości umożliwiają wyzwolenie się z opresji. Muzykoterapia społecznościowa jednoczy kilka celów – doskonalenie w tym rozwój umiejętności muzycznych, indywidualnych i społecznych. Muzykoterapia oparta na zasobach akcentuje kontekst piszącego piosenki (songwritera). W tym podejściu stawia się na współpracę, równość we wzajemnych relacjach. Rola terapeuty jest bardzo zróżnicowana – od „przewodnika”, który pomaga zidentyfikować własne mocne strony i zasoby, zwykłego fana, wspierającego słuchacza, czy też współpracownika, a nawet muzycznego producenta.

W podejściu bardziej zorientowanym na muzykę (music-oriented), używanym przez Viegę, terapeuci pomagają twórcy ukształtować swoje własne brzmienie i indywidualny styl. Muzyczna produkcja jest zaś integralną częścią asystowania twórcy w wyrażeniu swojej tożsamości, swoich emocji.

---

Źródła: Baker Felicity (2016) Sonwriting: A Vehicle for Expressing Emotions, (red.)Konieczna Nowak L. Music Therapy and Emotional Expression: A Kaleidoscope of Perspectives, Katowice: Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego