Regulacyjna moc muzyki
- Anna Bilska
- 8 lut 2021
- 4 minut(y) czytania
Muzyka towarzyszy nam w ciągu całego dnia. Czasami jest nieangażującym tłem, wprowadzającym nas w dobry nastrój, czasami nas pobudza i pomaga utrzymać tempo działania, a czasami sprawia, że uwalniamy się od negatywnych emocji. Dzięki niej możemy przywołać szczególne momenty swojego życia, które są z nią nierozerwalnie związane. Muzyka potrafi regulować nasz nastrój. Mariusz Szczygieł, prezentując swoje ulubione piosenki w audycji Radia Nowy Świat, powiedział, że na każdą okazję ma w swojej kolekcji płyt odpowiedni utwór i dokładnie wie, czego w związku z odczuwanymi emocjami, czy nastrojem chce posłuchać.
Badania dotyczące możliwości wpływania muzyki na nasze emocje wpisują się w szerszy nurt badań dotyczących możliwości regulacji/samoregulacji naszego funkcjonowania emocjonalnego. Regulacja nastroju (mood regulation) to proces mający na celu zmianę lub utrzymanie pozytywnego, jak i negatywnego nastroju, pod względem czasu trwania, czy intensywności odczuć. Nie zawsze jest to proces świadomy. Dotyka ekspresji emocji, naszych subiektywnych doświadczeń, wpływa na odpowiedź fizjologiczną.
Mówiąc o wpływie muzyki na człowieka, mamy na myśli raczej nastroje niż emocje. Te pierwsze charakteryzują się dłuższym czasem trwania i wskazują na brak określonej przyczyny, są wskaźnikiem naszych wewnętrznych stanów. Emocje trwają o wiele krócej, myślimy o nich zazwyczaj w kontekście konkretnych zdarzeń zewnętrznych.
Dwoje fińskich badaczy Suvi Saarikallio oraz Jaakko Erkkilä na podstawie prowadzonych badań zaproponowało model teoretyczny, który opisuje regulację nastroju poprzez muzykę. Uzyskane dane w dużym stopniu pokrywają się z dotychczasowymi ustaleniami innych naukowców, jak również zwracają uwagę na pewne niedoceniane kwestie. Dotyczy to doświadczania pozytywnych emocji i ich wzmacniania. Na znaczenie tego zjawiska również zwraca uwagę Barbara Fredrickson w swojej teorii pozytywnej emocjonalności. Według niej kultywowanie pozytywnych emocji wzmacnia psychiczną sprężystość, co w dłuższej perspektywie ułatwia radzenie sobie z negatywnymi emocjami i trudnościami.
Naukowcy z Finlandii wyszczególnili dwa główne cele. Pierwszy z nich dotyczy kontroli nastroju (mood control), drugi - poprawienia nastroju (mood improvment). Opisali też siedem strategii regulowania nastroju:
1. Rozrywka (Entertainment) – działania służą podtrzymaniu lub wzmocnieniu odczucia przyjemności. Słuchanie muzyki podczas zwykłej codziennej aktywności, jak sprzątanie, odkurzanie, mycie naczyń i inne, sprawia, że te obowiązki stają się mniej uciążliwe. Muzyka pomaga również kreować odpowiednią atmosferę w trakcie spotkań ze znajomymi, uprawiania sportu, podróżowania, czytania, sprawiając, że pozytywne odczucia są jeszcze bardziej radosne i wyraziste.
2. Ożywienie (Revival) – strategia pomagająca radzić sobie ze stresem i zmęczeniem. Muzyka jest doświadczeniem „odświeżającym” po ciężkim dniu pełnym napięć i stresów. Jest sposobem na jednoczesną relaksację/odprężenie i odzyskanie życiowej energii. Aktywność muzyczna dotyczy nie tylko słuchania, ale również muzykowania. Podnosi na duchu, dodaje energii i siły. 3. Silne Przeżycia (Strong Sensation) – ta strategia pozwala zwiększyć intensywność odczuwania radości, ekscytacji i przyjemności. Osoba ma poczucie, że "żyje pełnią życia". Źródłem silnych przeżyć są szczególne doznania estetyczne: udział w koncercie ulubionego artysty, granie na instrumentach muzycznych, śpiewanie. Wspólne muzykowanie sprawia, że pojawia się doświadczenie flow - uczucie bezwysiłkowego, głębokiego zaangażowania.
4. Oderwanie (Diversion) – strategia pozwalająca zapomnieć o negatywnym nastroju, smutku, złości, czy zdenerwowaniu. Przyjemna i pogodna muzyka uspokaja i podnosi na duchu. Ułatwia oderwanie się od nieprzyjemnych, przygnębiających myśli i zmartwień.
5. Rozładowanie (Discharge) – strategia ta jest sposobem na uwolnienie się od emocji gniewu, smutku, przygnębienia poprzez ich ujawnienie, zwentylowanie. Samotne słuchanie agresywnej bądź przygnębiającej muzyki, jak również gra na instrumentach (szczególnie na perkusji) pozwala uwolnić się od trudnych emocji, choć droga do polepszenia nastroju jest paradoksalna. Słuchanie smutnej muzyki sprawia, że początkowo osoby czują się nawet gorzej, ale ostatecznie następuje „oczyszczenie” i zmiana nastroju na lepszy.
6. Przepracowanie Uczuć (Mental Work) –to strategia opierająca się na refleksji, ponownej ocenie sytuacji. Prowadzi do uzyskania wglądu, głębszego zrozumienia problemu, bądź zmiany jego postrzegania. Muzyka ułatwia zastanowienie się nad sytuacją, pomaga lepiej zrozumieć własne myśli i uczucia. Może przyjąć formę auto-terapii poprzez tworzenie własnych piosenek.
7. Ukojenie (Solace) – strategia ta odnosi się do fenomenu pocieszenia i ukojenia, które przynosi muzyka poprzez subiektywne odczucie „duchowego wsparcia” – poczucie, że jest się przez nią "zrozumianym". Fińscy badacze przywołują badania innych naukowców, którzy odnotowują, że muzyka jest postrzegana przez niektóre osoby jako rozumiejący i wartościowy przyjaciel. Powoduje to, że nie czują się one w swoich emocjach osamotnione.
Możliwe jest realizowanie kilku strategii jednocześnie przy pomocy jednej i tej samej aktywności. Słuchanie energetycznej muzyki może jednocześnie służyć oderwaniu od zmartwień (diversion), kreowaniu radosnej, rozrywkowej atmosfery (entertainment), doświadczeniu silnych przeżyć (strong sensations). Może właśnie dlatego siła oddziaływania muzyki na nastrój jest tak wielka. Jej wpływ jest wszechstronny i pozwala osiągnąć kilka rezultatów jednocześnie.
Źródła: Audycja „Mistrzowie grają w Nowym Świecie – Mariusz Szczygieł”, 23.01.2021, Warszawa: Radio Nowy Świat Baker F. (2016) Songwriting: a vehicle for expressing emotions, W: L. Konieczna-Nowak (red.) Music Therapy and Emotional Expression: a kaleidoscope of perspectives, (s.97-113) Katowice: The Karol Szymanowski Academy of Music
Chełkowska-Zacharewicz, Maria. (2017). Reagowanie na muzykę: afektywne podstawy i rola kontekstu poznawczego. Praca doktorska. Katowice : Uniwersytet Śląski Chełkowska-Zacharewicz M, Kaleńska-Rodzaj J. (2020) Psychologia muzyki. Uniwersalność i interdyscyplinarność podejścia, W: M. Chełkowska-Zacharewicz, J. Kaleńska-Rodzaj (red.) Psychologia muzyki, (s. 7-24). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN Kokowska M. (2017) Doświadczenie muzyczne w regulacji nastroju, Polskie Forum Psychologiczne, tom 22, numer 1, s. 90-115 Saarikallio S, Erkkila J. (2010) Music as emotional self-regulation throughout adulthood, Psychology of Music. 39 (3), 307-327
Saarikallio S, Erkkila J. (2007) The role of music in adolescents' mood regulation, Psychology of Music. 35 (1), 88-109
Komentarze